Radyasyon Erken Uyarı Sistemi Ağı (RESA)

Acil Durum ve Çevresel İzleme

15/7/2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4 numaralı “Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 785 inci maddesinde Nükleer Düzenleme Kurumu'nun görev ve yetkileri arasında sayılan "Ulusal radyasyon izleme faaliyetini yürütmek veya yürütülmesini temin etmek" hükmü uyarınca Radyasyon Erken Uyarı Sistemi Ağı (RESA) NDK tarafından işletilmektedir. Bu kapsamdaki teknik destek Türkiye Atom Enerjisi Kurumu tarafından sağlanmaktadır.

Çernobil nükleer santral kazası sonrasında, nükleer reaktörlerden kaynaklanabilecek tehlikelerin erken haber alınabilmesi için uygun yerlerde ölçüm istasyonlarının kurulması yönünde pek çok ülkede yoğun çalışmalar başlatılmıştır. Nükleer santral çevresinde ölçüm sistemleri bulunmasına rağmen alınan ölçümlerin reaktör işleticisinin sorumluluğunda olmasından dolayı bu bilgilerin ülkenin lisanslayıcı otoritesine aktarılmasının ötesinde buradan ihtiyaç duyacak diğer ülkelere aktarılması ülke politikaları ve güvenlik felsefeleri yönünden değerlendirildiğinde zaman zaman sıkıntılar yaşanmaktadır. Bu nedenle ülkelerin tesisler dışında da ölçüm istasyonları kurarak alınan bilgileri diğer ülkelerle paylaşmaları önem kazanmaktadır.

Ülkemizin potansiyel nükleer tehlikelere karşı önceden hazırlıklı olması yönündeki esaslar doğrultusunda, TAEK tarafından 1986 yılından itibaren RESA'nın kurulması çalışmalarına başlanmıştır. Ülkemizi sınırlarımızın içinden ve dışından etkileyebilecek düzeyde radyasyon sızıntısı olması durumunda uyarı verecek olan sistem; havadaki gama radyasyon düzeyindeki artışın algılanması esasına dayanmaktadır.

Bu kapsamda, yapılan tehlike değerlendirmeleri gözönüne alınarak, özellikle sınır bölgelerimizde ölçüm istasyonları kurulması yaklaşımı benimsenmiştir. İstasyonlarda, gama radyasyon doz hızı ölçümleri yapılması amacıyla, Geiger-Müller dedektörü kullanan portatif radyasyon ölçüm cihazları yerleştirilmiştir. Sistem dinamik bir proje olarak yürütülmüş zaman içerisinde sisteme yeni nitelikler kazandırılmıştır. Eş-zamanlı olarak çalışan sistemde 81 il merkezinde, 111 ilçe merkezinde, 12 termik santralde, 4 Nükleer/Radyasyon uygulaması içeren tesislerde ve 3 sınır karakolunda eş-zamanlı olarak çalışan toplam 211 RESA istasyonu mevcuttur.

Harita üzerinde görüldüğü gibi istasyonlar Bulgaristan ve Romanya’da bulunan nükleer santrallere yönelik olarak Trakya Bölgesinde ve acil önlemlerin alınması açısından büyük öneme sahip, Doğu Anadolu Bölgesinde sıkça yerleştirilmiştir. Bunun yanında ülkemizde kurulacak nükleer santrallere yönelik olarak Mersin ve Sinop illerimizde RESA sayısı diğer illere göre daha fazladır.

RESA işletilirken düzenli olarak alınan doğal radyasyon doz hızı ölçüm sonuçlarının takibi, değerlendirilmesi, güncellenmesi ve internet üzerinden halkın erişimine sunulması, sistemde meydana gelen arızaların tespiti ve giderilmesi ile yeni istasyonların işletmeye alınması çalışmaları yapılmaktadır. Ayrıca RESA'dan alınan veriler Avrupa ülkeleri arasında radyolojik bilgilerin toplanması için hazırlanan Avrupa Radyolojik Veri Değişim Platformuna (European Radiological Data Exchange Platform - EURDEP) gönderilmekte ve Avrupa ülkeleri tarafından EURDEP'e aktarılan veriler düzenli olarak takip edilmektedir. Bu durum olası bir nükleer serpintinin önceden haber alınmasını olanaklı kılmaktadır.

Sistem, yapısal olarak iki ana parçadan oluşmaktadır. Bina dışına yerleştirilen ölçüm ünitesi ile bina içerisinde yerleştirilen kesintisiz güç kaynağı ve modemi içeren bir kasa istasyonlarda yer almaktadır. Bu bileşenler ile kontrol merkezi aşağıdaki fotoğraflarda gösterilmektedir.

Sistem Özellikleri:

Sistem Kurumumuz tarafından radyasyon ölçüm sistematiği, cihaz üretimi, bilgisayarlı kontrol, merkezi otomasyon konularında sahip olduğumuz deneyim ve teknik imkanlar kullanılarak üretilmiştir.

  • Sistem 24 saat kesintisiz çalışmaktadır.
  • Alarm durumunda;
  • Kontrol merkezi otomatik olarak uyarılmaktadır.
  • Kontrol merkezi yazılımı görevli personeli istasyon adını belirterek sözlü uyarı ile bilgilendirmektedir.
  • Merkezden istenildiği anda istenen istasyonlara ulaşılabilmektedir.
  • İstasyonların tüm parametreleri merkezden kontrol edilmektedir.

Kontrol merkezi yazılımında otomatik görev programı tanımlamaları ile istenen istasyonlar veya grup istasyonlar istenen zaman aralığında veya belirlenen zamanda otomatik olarak aranarak istenen ayarları yapabilmekte veya istenilen verileri alabilmektedir

Dosya